De ombudsfunctie is sterk in ontwikkeling. Organisaties besteden steeds meer aandacht aan sociale veiligheid, professionele klachtbehandeling en het vroegtijdig herkennen van structurele problemen. Ook in cao’s krijgt de ombudsfunctionaris inmiddels een vaste plaats.
Zo bepaalt de Cao hbo 2026: “Uiterlijk 1 januari 2027 is er toegang tot een onafhankelijke ombudsfunctionaris.” Het instellen van de ombudsfunctie en het bijbehorende reglement gebeurt met instemming van de personeelsmedezeggenschapsraad. Daarmee moeten alle hogescholen ervoor zorgen dat medewerkers daadwerkelijk toegang hebben tot een onafhankelijke ombudsfunctionaris. Cao hbo 2026, artikel U-2 lid 4
Deze ontwikkeling is ook voor mediators interessant. Hogescholen en andere organisaties kunnen de functie intern organiseren, maar ook kiezen voor een externe ombudsfunctionaris of een tijdelijke invulling door een interim-professional. Afhankelijk van de omvang en inrichting kan het ombudswerk in deeltijd worden verricht en goed worden gecombineerd met een eigen mediationpraktijk.
Mediators zijn gewend te luisteren, belangen te onderzoeken en beweging te brengen wanneer mensen of partijen tegenover elkaar zijn komen te staan. Maar wat als een klacht niet alleen iets zegt over de direct betrokkenen, maar ook een signaal vormt van een terugkerend patroon binnen de organisatie?
Juist daar biedt het ombudswerk een waardevolle verbreding. Een mediator hoeft daarvoor de eigen praktijk niet los te laten. De vertrouwde mediationvaardigheden blijven de basis, terwijl het professionele repertoire wordt uitgebreid met adviseren, signaleren, onderzoeken en organisatiegericht interveniëren.
De ombudsfunctionaris beweegt zich, net als de mediator, tussen verschillende perspectieven, belangen en werkelijkheden. Onafhankelijkheid, onpartijdigheid, vertrouwelijkheid en zorgvuldigheid zijn in beide vakgebieden belangrijke uitgangspunten. Toch verschillen de rollen.
Waar mediation doorgaans is gericht op het begeleiden van betrokkenen naar werkbare afspraken, kijkt de ombudsfunctionaris ook naar de context waarin klachten en conflicten ontstaan. Welke patronen liggen onder een klacht? Wat zegt een individuele ervaring over beleid, cultuur, governance of sociale veiligheid? En hoe kan de organisatie hiervan leren?
Mediationvaardigheden vormen een stevige basis voor het voeren van moeilijke gesprekken, het herkennen van escalatie en het creëren van ruimte voor uiteenlopende perspectieven. In het ombudswerk worden deze vaardigheden verbonden met onder meer:
Een ombudsfunctionaris behandelt een klacht daarmee niet uitsluitend als een probleem dat moet worden opgelost. Een klacht kan ook een kans zijn om te begrijpen wat er binnen een organisatie speelt, welke stemmen onvoldoende worden gehoord en wat er structureel kan worden verbeterd.
Van 23 tot en met 27 november 2026 vindt de postacademische Masterclass Ombudsfunctionaris in Breed Perspectief plaats, verbonden aan de faculteit Recht, Economie, Bestuur en Organisatie (REBO) van de Universiteit Utrecht.
Tijdens deze intensieve week komen wetenschap, praktijk en professionele reflectie samen. Vooraanstaande wetenschappers, ervaren ombudsfunctionarissen en professionals uit onder meer onderwijs, overheid, zorg, sport, rechtspraak en toezicht belichten de ombudsfunctie vanuit juridisch, bestuurlijk, gedragswetenschappelijk en maatschappelijk perspectief.
Colleges worden afgewisseld met interactieve werkvormen, casuïstiek, intervisie en gezamenlijk onderzoek. Deelnemers werken vanaf de eerste dag aan een vraagstuk uit hun eigen beroepspraktijk. De verworven inzichten worden daardoor direct verbonden met het eigen werk.
Onderwerpen die aan bod komen zijn onder meer onafhankelijkheid en positionering, macht en afhankelijkheid, sociale veiligheid, klachtonderzoek, complexe cliëntcontacten, professionele begrenzing, responsief recht en de bijdrage van de ombudsfunctie aan een lerende organisatiecultuur.
De masterclass is bij uitstek interessant voor mediators die hun werkzaamheden willen verbreden zonder hun primaire rol als mediator op te geven. Een deeltijd- of interimfunctie als ombudsfunctionaris kan naast een eigen mediationpraktijk een passende combinatie vormen. De werkvelden versterken elkaar, terwijl het van belang blijft de verschillende rollen en verantwoordelijkheden zorgvuldig te onderscheiden.
De opleiding biedt theoretische verdieping en praktische handvatten, maar ook ruimte om te reflecteren op de eigen professionele positionering. Wanneer is bemiddeling passend? Wanneer zijn advisering, signalering of onderzoek nodig? Hoe bewaak je de grenzen tussen beide rollen? En hoe blijf je onafhankelijk wanneer belangen, emoties en bestuurlijke verantwoordelijkheden door elkaar lopen?
Voor mediators die zich willen voorbereiden op deze groeiende behoefte binnen hogescholen en andere organisaties, biedt het ombudswerk daarmee zowel inhoudelijke verdieping als een concreet nieuw werkterrein.
Masterclass Ombudsfunctionaris in Breed Perspectief
Datum: 23–27 november 2026
Organisatie: Universiteit Utrecht, faculteit REBO
Permanente educatie: 30 MfN-punten
Meer informatie en aanmelden: edu.nl/w8767
Kennis Sinds de NMv Verenigings-dag op 12 juni jl In Villa Jongerius in Utrecht zijn er een aantal ontwikkelingen geweest. Het beeld op die dag was dat er nog altijd geen voortgang was. Dat perspectief is inmiddels veranderd.
Kennis De NMv Verenigings-dag 2026, die plaatsvond op 12 juni in Villa Jongerius, bracht een grote diverse groep mediators samen voor een inspirerende dag vol verbinding, vakontwikkeling en hoopvolle toekomstperspectieven.
Kennis Met een recente beleidsbrief aan de Tweede Kamer kiest de minister voor een uniforme kwaliteitsnorm voor mediators in plaats van een Centraal Mediators Register. Daarvoor zal een norm voor mediators worden ingevoerd.
Kennis Wil je als mediator groeien in je vak, scherp blijven in je reflectie én tegelijkertijd PE-punten behalen? Dan is deze intervisiereeks van de NMv iets voor jou. Onder begeleiding van ervaren en MfN-erkende intervisiebegeleiders Carla Goosen en Hans Bekkers.
