Op 10 februari 2025 werd vanuit het ministerie van Veiligheid en Justitie (minVenJ) een kwartiermaker aangesteld tezamen met een drietal deskundigen om advies uit te brengen over een in te stellen CMR. Dat CMR zou worden ondergebracht bij het Nederlands Register van Gerechtelijk deskundigen (NRGD). Nu zo’n anderhalf jaar verder kunnen we vaststellen dat deze periode zich heeft gekenmerkt door politieke instabiliteit, een wisseling van regering en personeel verloop op het dossier. Een recept voor stilstand en uitstel. Gelukkig is toch weer enige beweging ontstaan. Beweging waar het werkveld van mediators reikhalzend naar uit heeft gezien. Hoe ziet die beweging eruit en  brengt het ook de doorontwikkeling waar iedereen op zit te wachten? Het is goed om hierbij in gedachten te houden dat een onderscheid moet worden gemaakt tussen het werkveld van mediators en de bestaande kwaliteitssystemen.

Binnen het werkveld van mediators is een hoge mate van samenwerking te zien waarin conflictprofessionals, ongeacht registratie of certificering, met hart en ziel bezig zijn om de belofte van mediation waar te maken. Waar iemand z’n registratie of certificering heeft ondergebracht staat een succesvolle samenwerking tussen mediators niet in de weg. De afgelopen verenigings-dag heeft dit nog eens uitdrukkelijk onderstreept en laten zien.

De markt voor kwaliteit-systemen in Nederland is niet gereguleerd. Dit in tegenstelling tot andere Europese landen. De praktijk die in de loop van de tijd is ontstaan is die van een veelvoud van ‘kwaliteitslabels’ dat voor de consument (hulp- vragend of rechtzoekend) niet transparant en/of inzichtelijk is. Registratie en certificering worden daarnaast ook niet gelijk behandeld daar waar het gaat om toevoegingen op grond van de Wet op de rechtsbijstand (Wrb). Het maakt dat de inzet van mediators in problematische dossiers achter blijft.

Wat zijn de ontwikkelingen sinds de NMv Verenigingsdag?

Op 23 juni jl werd de brief Toegang tot het recht van het Ministerie van Justitie en Veiligheid openbaar tezamen met de brief van 5 juni 2026 van de Kwartiermaker. De Kamerbrief schrijft dat de kwartiermaker en zijn adviescommissie tot de overtuiging waren gekomen dat de oprichting van een centraal mediators register op dit moment geen haalbare kaart vormt. De brief schrijft: de voorwaarden voor een succesvolle realisatie van een centraal mediators register binnen een bestaand zbo ontbreken op dit moment wegens een vermeend gebrek aan draagvlak binnen het mediationveld. De kwartiermaker doet de aanbeveling: kwaliteitsnormen/-eisen voor mediators om tot een bestaand register toegelaten te worden- in te vullen, te concretiseren en verder te ontwikkelen. De brief aan de Kamer schrijft verder: …om zo spoedig mogelijk tot een uniform wettelijk kwaliteits-/normenkader te komen voor mediators om toegelaten te worden tot (bestaande) registers, waarmee deze registers erkend kunnen worden door een bestaande organisatie zoals de Raad voor Rechtsbijstand.

Met de formulering zoals hierboven geciteerd uit de brief aan de Kamer komt het beeld naar voren  dat bestaande registers, bij hun toetsing van (kandidaat-) mediators om te kunnen worden toegelaten tot hun register, allemaal eenzelfde matrix/toetsingsmaatstaf zullen moeten gaan hanteren. Met andere woorden: kwaliteitssystemen gaan wettelijk eenzelfde meetlat voorgeschreven krijgen.

Een uniforme kwaliteitsnorm/-eisen waar zij de kandidaat conflictprofessional aan zullen moeten gaan toetsen. De NMv als overkoepelende beroeps- en belangenvereniging is hier altijd een voorstander van geweest en kan de huidige ontwikkelingen dan ook alleen maar ondersteunen.

Het werkveld is bij een spoedige invoering van zo’n uniforme maatstaf gebaat. De huidige kunstmatige verdeeldheid straalt af op het gehele werkveld. Het staat een optimale inzet van mediation, in al haar facetten, in de weg. De getoonde cijfers op de Verenigingsdag lieten dit ook zien (dalend aantal mediators die op toevoeging werken, toevoegingen vrijwel alleen  voor echtscheidingen, miniem percentage zaken dat in de gerechtelijke keten dmv mediation wordt afgedaan). Dat dit ook anders kan lieten de cijfers uit bijvoorbeeld België zien.

De NMv ziet met de gepubliceerde beleidsbrief een stip aan de horizon gezet. De Kamerbrief heeft het over de bestaande registers: i.e. particuliere organisaties. Daarmee blijft de ‘markt’ vooralsnog het economisch ordeningsprincipe maar wordt deze (conform de motie Ellian Knops) onderworpen aan het lichte publiekrechtelijk regime waar de motie om vroeg.

De eindgebruiker/consument van mediation trekt in deze aan het langste eind omdat die zich straks voorzien weet van een mediator die, ongeacht waar die zijn beroepsregistratie heeft ondergebracht, allen voldoen aan dezelfde ‘kwaliteitseisen’. Voor de kwaliteitssystemen zal er een overkoepelend toezichts-mechanisme (organisatie) komen dat gaat controleren of de ‘meetlat’ ook correct wordt gehanteerd. Voor wat de NMv betreft behoort ook een eenduidig ge-uniformeert klacht- en tuchtrecht hiertoe.